De nieuwsgierigheid van de bard

De dood van Leonard Cohen heeft als enige voordeel dat het een prima aanleiding is om je verder te verdiepen in zijn werk, én zijn werkmethode. Dat oeuvre mag je heerlijk zelf uitpluizen, maar zijn werkmethode herleid ik voor jouw gemak even tot de essentie: Lenny stopte nooit met schrijven, en hield alleen die zinnen over die hem eindeloos bleven boeien. 

Neem nu ‘Hallelujah’: 80 verzen heeft hij voor het nummer geschreven tot hij er 6 kon overhouden die de uiteindelijke songtekst haalden. En of de zinnen nu “so long Marianne” of “there’s a crack in everything – that’s how the light gets in” waren, het schrijfproces was altijd zeer intensief. Welke verzen de selectie zouden overleven, kon hij pas op het einde bepalen. Of zoals hij dat zelf beter zegt: “The cutting of the gem has to be finished before you can see whether it shines.”

Wanneer hij schreef, was Cohen vaak het spoor bijster: “being a songwriter is like being a nun: You're married to a mystery.” Nieuwsgierigheid werd dan maar zijn belangrijkste raadgever. Die paar regels die zijn interesse konden blijven opwekken, waren de beste manier om zijn verveling met zichzelf tegen te gaan, om geboeid te blijven in zijn eigen standpunten. Het waren die regels die het haalden tot op de albums.

Voor Cohen en veel andere artiesten komt creativiteit in hoofdzaak neer op blijven werken: niet wachten op goddelijke inspiratie, maar doorgaan tot er uiteindelijk iets verrassends verschijnt. En om de energie te vinden om verder te doen, moet je blijven gaan waar het je interessant lijkt.

Onverwacht misschien voor een dichter: Leonard omschreef zijn doorsnee gedachtegangen als ‘bureaucratisch’ of vergeleek ze met ‘een wachtzaal’. “To penetrate the chattering and the meaningless debate that is occupying most of my attention, I have to come up with something that really speaks to my deepest interests. Otherwise I nod off in one way or another.”

‘Kunstenaarssherpa’ Tim Vanheers (a.k.a. Tenzing Wilson) liet onlangs iets gelijkaardigs optekenen: volg je zwakte - namelijk datgene waar je telkens naar teruggrijpt. De zwakte van Leonard Cohen waren zijn favoriete thema’s religie, liefde en politiek. Voor u is het misschien kernfysica. Of zijn het breipatronen.

Om welk onderwerp het ook gaat, nieuwsgierigheid zal je bij eender welk thema brengen tot bij die informatie die je nog niet had, tot bij dat ene feit dat indruist tegen je verwachtingen, tot bij die benadering die afwijkt van alle andere aanpakken. Wie zijn eigen nieuwsgierigheid consequent volgt, verlegt zijn eigen grenzen.

We horen u de tegenargumenten al opsommen, doorgaans samen te vatten tot de uitspraak ‘curiousity killed the cat’. Wel, de kat stierf tenminste op het moment dat ze een intrigerende prikkel achterna joeg. De volledige versie van de uitspraak is ook ‘curiosity killed the cat – but satisfation brought it back’. Niets zo bevredigend dus als het antwoord vinden op een vraag die je boeit. Het feit dat Cohen vlak voor zijn dood nog een album uitbracht, bewijst dat hij tot op het einde zijn nieuwsgierigheid bleef volgen. Nieuwsgierigheid was niet zijn doodsoorzaak, wel net iets waar hij zijn leven aan te danken had.